Titel: De schuilplaats
Auteur: Johanna Reiss
26 april 2018 werd gepresenteerd de heruitgave van een zeer indrukwekkend oorlogsboek. We zouden het boek het Anne Frank-verhaal van Oost-Nederland kunnen noemen. Het gaat om een volledig vernieuwde en ruim geïllustreerde herdruk van De schuilplaats van Johanna Reiss.
Het boek
Annie de Leeuw was negen jaar toen ze moest onderduiken voor de Duitsers. Omdat ze een joods meisje was. Ze kwam terecht in een klein boerenhuisje in de buurt van Enschede. Daar woonden veel NSB'ers. Het was supergevaarlijk. Vaak moest ze zich in een kast verstoppen. In de drie jaar dat ze opgesloten zat werd haar familie vermoord. Het goede nieuws is: Annie overleefde het. Ze is 86 jaar en woont in New York onder de naam Johanna Reiss. Ze kwam in 2018 naar Nederland voor de heruitgave van haar boek. Ze werd geïnterviewd op tv en hield lezingen en verricht diverse feestelijke openingshandelingen. Ze was ook uitgenodigd als gast van de koning bij de Nationale Herdenking op 4 mei in Amsterdam.
Over de schrijfster
De schuilplaats is het verhaal van Johanna Reiss en hoe zij de oorlog overleefde. Twee jaar en zeven maanden zat zij als kind ondergedoken in het dorp Usselo bij Enschede. Het boek beschrijft kristalhelder wat een kind van een jaar of tien ervaart tijdens haar onderduik. Johanna Reiss emigreerde in 1955 naar Amerika en schreef haar boek in het Engels, in 1972. In Usselo werden zij en haar zus Sini, tien jaar ouder, liefdevol op-gevangen door een eenvoudige boerenfamilie. De stoere Johan Oosterveld, zijn vrouw Dientje, die doodsbang was, en Johans moeder, 'opoe'.
'Als overlevende zeg ik tegen jongeren:
nooit volgen. Nooit groepen haten.
It 's not cool, it 's wrong.'
Uit een interview met Johanna Reiss uit 2016:
'Johan kende geen angst, maar de grootste held was voor mij Dientje, juist omdat ze zo bang was, en toch voor ons bleef zorgen. In Usselo, met veel nsb'ers in de omgeving, dat was heel gevaarlijk. In november '42, op een donkere avond zijn we bij de Oostervelds gekomen. Bijna
drie jaar op een bovenverdieping, beducht voor verkeerde geluiden.
Dat maakt je heel voorzichtig. Nog steeds hoor ik dingen die er niet zijn. Nog steeds schrik ik van geluiden. Telefoon, die ik niet verwacht… Marcherende soldaten of marsmuziek vind ik ook heel eng, daar ga ik van huilen. Onze schuilplaats was een diepe kast. Eén keer was er overdag een razzia en stonden de Duitsers voor de kast. Als ze er met hun geweer op getikt hadden, hadden ze kunnen horen dat de ruimte hol was.'
Recensie
In 1972 kwam haar boek uit in het Engels. Nobelprijswinnaar Elie Wiesel schreef er direct over in The New York Times: 'Net zo belangrijk als het dagboek van Anne Frank. Herinneringen zonder haat of bitterheid maar met een mededogen dat ontroert.'
